Wat wanneer je rouwt en ouder bent. Hoe ga jij om met het verdriet van je kind?
Rouwen is iets persoonlijks, net zo uniek als het hebben van een vingerafdruk. Je kunt iemand niet vertellen hoe het beste te rouwen. Maar je kan leren herkennen uit ervaringen van anderen. Om deze te delen, help je elkaar.
Een ding staat vast: rouwen doe je niet als enige wanneer je partner is overleden. Rouw is van iedereen en ieder doet dat op haar of zijn eigen manier. En dat heeft impact op gedrag, sfeer en gevoelens. Dit geldt zowel voor jou als voor anderen. Voor kinderen is het nog eens extra moeilijk te bevatten, wat er allemaal met ze gebeurt.
Terwijl je zelf probeert te begrijpen wat verlies met je doet, kijken daar die lieve verdrietige kleine of grotere ogen, toch naar jou op. Zij missen hun vader of moeder ook.
Hoe doe je dat als ouder, rouwen én opvoeden? Hoe geef je verdriet een plek, als je zelf nog midden in die emotionele rollercoaster zit en nauwelijks nog adem krijgt?
Helaas bestaat er geen pasklare oplossing of draaiboek voor deze situatie. Gelukkig zijn er wel inzichten en een aantal handvatten die je kunnen helpen. Het zal het er niet makkelijker of lichter op maken, maar misschien wel iets dragelijker, voor jou én voor de kind(eren).
Om je te ondersteunen in deze intens verdrietige en kwetsbare periode deel ik graag de volgende 7 tips waar je wellicht je voordeel mee kunt doen.
- Toon je verdriet, verstop het niet of druk het niet weg. Je hoeft de tranen niet altijd te verbergen. Stoer zijn is nodig. Als je laat zien dat jij ook verdriet hebt, geeft dat je kinderen een soort van toestemming om hun eigen gevoelens te tonen. Bijvoorbeeld zeg gerust: “Ik ben vandaag verdrietig omdat ik papa mis.” Of “ga maar even lekker in de stoel van mama zitten, dat doe ik ook wanneer ik haar mis” Kinderen hebben bewezen baat bij die eerlijkheid. Het maakt rouw bespreekbaar en normaal.
- Geef kinderen de ruimte en laat ze vrij in hún emoties. Iedereen rouwt anders dus ook anders dan jij. Een partner verliezen is tenslotte echt anders dan het verlies van een ouder.
Sommige kinderen worden stiller, anderen juist veel drukker of boos. Weer anderen lijken even nergens last van te hebben en/of gaan spelen alsof er niets is gebeurd. Ook zie je vaak dat kinderen controle willen houden over de situatie. Alles mag. Rouw is geen rechte lijn, en kinderen rouwen vaak in stukjes, met pauzes tussendoor. Wat ze nodig hebben, is een veilige plek waar ze mogen voelen wat er is, zonder oordeel. En dat is fijn ook voor jou als je ze dit weet te bieden.
- Belangrijk is structuur en ritme. Mijn moeder vertelde me bij de geboorte van mijn dochter dat hoe ouderwets het ook klinkt, baby’s en kinderen goed gedijen op rust, rein en regelmaat. In een periode van rouw of (emotionele) onzekerheid is dit ook zeker het geval. In een tijd waarin alles op z’n kop staat, biedt bijvoorbeeld een herkenbaar dagritme houvast. Vaste momenten van opstaan, eten, school, slapen. Juist die dagelijkse dingen en routine brengen rust, zonder dat je hoeft te doen alsof er niets aan de hand is. Rouw en ritme kunnen prima naast elkaar bestaan.
- Maak geen vreemde van je overleden partner. Benoem hem of haar. Het is belangrijk de herinnering levend te houden.
Dat kan soms pijnlijk zijn en je een beetje ongemakkelijk laten voelen. Maar het is juist het blijven noemen van de naam van je partner dat helpt om het grote verlies van jullie allemaal een plek te geven. Kijk samen eens naar foto’s, vertel verhalen en laat de kinderen ook hun herinneringen delen. Soms helpt het om rituelen voor te stellen, zoals een kaarsje aansteken op bepaalde momenten of om iets bijzonders te gaan doen op de verjaardag. Laat die dag niet zomaar voorbijgaan. Zo voelt de overledene toch even dichtbij (dit geldt ook na jaren nog steeds).
- Houdt rekening met de leeftijd van het kind. Pas je taal en eventueel de rituelen aan. Spreek eerlijk uit wat er is gebeurd. Het is beter niet te zeggen dat iemand ‘is gaan slapen’ of ‘weg is’. Dat kan voor jonge kinderen heel verwarrend of zelfs beangstigend zijn. Benoem de dood op een heldere, liefdevolle manier. Wees eerlijk over wat er is gebeurd, maar wel afgestemd op hun niveau. En belangrijk moedig kinderen aan vragen te stellen, ook als je niet op alles een antwoord hebt.
Dat is ook een antwoord. Bovendien zal dit je zelf ook helpen omdat je dan met de kinderen de gemeenschappelijke rouw weet te delen in hun taal en emotioneel niveau. Dan begrijp je hun gedrag op bepaalde momenten net iets beter en zijn zij zich ook bewust waarom ook jij niet op je best reageert.
- Zorg goed voor jezelf, en deze keer echt!
Wees je ervan bewust dat je het niet allemaal zelf hoeft te doen. Zoek mensen om je heen bij wie je je verhaal kwijt kunt. Familie, vrienden, een therapeut of lotgenoten. Daarom organiseren wij onze evenementen, kan je met vragen terecht op ons forum, hebben we een netwerk van specialisten en deskundigen die je wellicht nodig hebt. We zijn tenslotte allemaal mensen. Hoe sterker en meer gesteund jij je voelt, hoe beter je er ook voor de kinderen kunt zijn. Selfcare is echt geen luxe, maar bittere noodzaak.
- Gun jezelf en je kinderen ook momenten van vrolijkheid en plezier.
Verdriet en vreugde kunnen goed naast elkaar bestaan. Soms voelt het heel vreemd en kun je, je er zelfs schuldig over voelen. Maar jij leeft en geluk hoort bij het leven evenzo als het verdriet. Die momenten van vrolijkheid en licht zijn juist belangrijk samen te beleven en werken helend voor allemaal. Het is echt geen verraad naar je overleden partner toe, wanneer je weer even lacht, speelt of iets leuks onderneemt. Sterker het is goed om te denken dat het je van harte is gegund. Dat je de controle iedere dag weer een beetje meer terugkrijgt op de nieuwe werkelijkheid en je het leven samen met de kinderen weer weet te genieten.Heus je doet het goed op jouw manier. Je hoeft het allemaal niet perfect te doen. Bovendien wie bepaald dat eigenlijk? Voor jou is belangrijk dat jij jezelf bent, door er alleen maar te zijn. En dat gaat met vallen en opstaan maar wel met al je liefde, je pijn, je kracht én je onzekerheden. En weet dat jij voor je kinderen, ook al ben je niet op je sterkst en in rouw, de veiligste plek bent op aarde. En die verantwoordelijkheid is soms zwaar te dragen, maar meestal gaat het gewoon vanzelf. En weet dat wij, lotgenoten er altijd voor je zijn. Soms gewoon met een luisterend oor, andere keren met de support die je nodig hebt. Liefs en graag tot binnenkort, Astrid
